Przelew wierzytelności przyszłej, a zaspokojenie wierzycieli

W obrocie gospodarczym już dawno stało się powszechnym zawieranie umów cesji wierzytelności. Przyczyny ich zawierania są różnorodne, ale można wyróżnić tu w szczególności następujące: sprzedaż wierzytelności, przekazanie wierzytelności do windykacji innemu podmiotowi, czy też zabezpieczenie roszczeń określonego wierzyciela.

Ostatniej z wymienionych powyżej sytuacji dotyczy w szczególności jeden z rodzajów przelewu, a mianowicie przelew wierzytelności przyszłej. Zawarcie tego typu umowy dotyczy najczęściej zabezpieczenia przyszłych roszczeń w tym w szczególności roszczeń instytucji finansowych. Istotą umów tego typu jest dokonanie cesji wierzytelności jeszcze przed chwilą, w której staną się przesądzone takie elementy jak moment jej powstania, wysokości oraz termin wymagalności. W powyższych przypadkach powstaje jednak jedno zasadnicze pytanie – czy dokonanie przelewu wierzytelności przyszłej jest skuteczne w stosunku do wierzycieli przedsiębiorcy dokonującego tego przelewu?

Kwestia ta zostało rozstrzygnięta w jednym z najnowszych orzeczeń Sądu Najwyższego (I CSK 642/14), w którym wskazane zostało, że w przypadku rozporządzenia wierzytelnością przyszłą jej nabywca wstępuje we wszelkie prawa wynikające z nabytej wierzytelności jeszcze przed momentem ich skonkretyzowania. Innymi słowy – jeszcze na etapie, gdy nie można przesądzić, czy zbywcy wierzytelności przysługiwać będzie wynagrodzenie za realizację danej części umowy prawo do żądania zapłaty za tę jej część przysługuje wyłącznie nabywcy wierzytelności. Konsekwencją powyższego staje się niemożność zaspokojenia wierzycieli przedsiębiorcy dokonującego przelewu wierzytelności przyszłej z tej wierzytelności.

Przyjęte przez Sąd Najwyższy zapatrywanie z pewnością prowadzi do ustabilizowania obrotu w relacji między przedsiębiorcą dokonującym cesji wierzytelności przyszłej, a tym na rzecz którego do tejże cesji dochodzi. Inną kwestią pozostaje tu sytuacja pozostałych wierzycieli, którzy mogą znaleźć się w sytuacji uniemożliwiającej im zaspokojenie ich własnych roszczeń. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że w przypadku, gdy przelew wierzytelności przyszłej miałby na celu pokrzywdzenie pozostałych wierzycieli przedsiębiorcy umowa taka mogła by zostać uznana za nieważną jako zawarta jeśli nawet nie sprzecznie z prawem, czy też w celu jego obejścia to z całą pewnością jako stojąca w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.