Sprzedaż wierzytelności, a podatki

W obrocie gospodarczym co raz bardziej popularne stają się umowy zbycia, czyli cesji, wierzytelności. Nie chodzi tu już nawet o działalności funduszy inwestycyjnych, które w tak zwanych pakietach nabywają od banków, czy innych instytucji finansowych nieściągnięte wierzytelności, a o umowy zawierane między przedsiębiorcami, w których co najmniej jedna ze stron prowadzi działalność gospodarczą na zgoła odmiennych polach niż obrót finansowy. Popularność umów tego typu wynika zasadniczo z dwóch przyczyn. Po pierwsze, niejednokrotnie wierzyciel zamiast decydować się na windykacje niezapłaconej należności zbywa ją na rzecz firmy windykacyjnej. Po drugie, zdarza się i tak, że dłużnicy są zainteresowani nabyciem wierzytelności przeciwko swojemu wierzycielowi od innych podmiotów w celu dokonania ich wzajemnego potrącenia.

Powstaje jednak pytanie, czy sytuacja taka prowadzi do powstania obowiązku podatkowego, czyli mówiąc wprost – czy od umowy cesji wierzytelności powinien zostać uiszczony podatek? Już w tym miejscu należy zauważyć, że w zakresie opodatkowania umów cesji w grę wchodzą dwa podatki: podatek od czynności cywilnoprawnych oraz podatek od towarów i usług, czyli VAT.

Przed przejściem do szczegółowych rozważań trzeba zauważyć, że podatek od czynności cywilnoprawnych od podatku VAT odróżnia – mówiąc najogólniej – niegospodarczy charakter tego pierwszego. Innymi słowy – jeśli dana czynność jest wykonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a jednocześnie stanowi dostawę lub świadczenie usług na kanwie ustawy o podatku od towarów i usług to będzie ona opodatkowana podatkiem VAT. W innych przypadkach, może ona co najwyżej podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych, o ile mieści się ona w zakresie regulacji tej ustawy.

Umowy cesji wierzytelności między przedsiębiorcami nie zajmującymi się usługami finansowymi będą więc podlegać opodatkowaniem podatkiem od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż umowy tego typu mieszczą się w kategorii czynności podlegających opodatkowaniu na gruncie PCC, jako umowy sprzedaży oraz zamiany praw majątkowych. Brak również w tym przypadku elementu świadczenia usług na kanwie ustawy o podatku od towarów i usług. Nie można bowiem nie zauważyć, że sprzedaż własnych, szczególnie nieściągniętych, wierzytelności nie jest co do zasady dokonywane przez wierzyciela w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jest ona wynikiem pewnej przymusowej sytuacji ekonomicznej, w której znalazł przedsiębiorca. W przypadku opodatkowania cesji poprzez PCC istotnym jest również, że podatek ten obciąża nabywcę i winien być uiszczony, bez wezwania, w terminie czternastu dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Natomiast, w przypadku, gdy cesja jest dokonywana na rzecz podmiotu zajmującego się działalnością finansową powstanie obowiązek zapłaty podatku VAT. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług obrotem wierzytelnościami jest tak ich sprzedaż, jak i nabycie. W tym przypadku transakcję tę będzie się jednak w kontekście podatkowym kwalifikować jako świadczenie usług finansowych przez nabywającego wierzytelność przedsiębiorcy. Co za tym idzie – to przedsiębiorca zajmujący się świadczeniem usług finansowych będzie podatnikiem w kontekście przedmiotowej transakcji.

Rozróżnienie powyższych sytuacji i dokonanie prawidłowej kwalifikacji danej transakcji jest niezmiernie istotne z perspektywy działalności przedsiębiorcy. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż obowiązek podatkowy w obu przypadkach powstaje z mocy prawa i uiszczenie właściwej daniny publicznej, to jest mającej podstawę w prawidłowo ustalonej regulacji prawnej, w odpowiedniej wysokości i terminie jest obowiązkiem każdego przedsiębiorcy.