Podatkowe (i nie tylko) skutki przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę

Przekształcenie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w jednoosobową spółkę kapitałową (tj. spółkę z o.o. lub spółkę akcyjną) jest jedną z dopuszczalnych form przekształcenia na gruncie przepisów Kodeksu spółek handlowych. W myśl regulacji zawartej w art. 551 § 5 k.s.h. przedsiębiorca jednoosobowy wykonujący we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej może przekształcić formę prowadzonej działalności w jednoosobową kapitałową spółkę prawa handlowego.

Możliwość przekształcenia jednoosobowego przedsiębiorcy w spółkę kapitałową jest regulacją stosunkowo nową. Do polskiego porządku prawnego wprowadzona bowiem została ustawą z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczeniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców. W związku z powyższym w dalszym ciągu brak jest ugruntowanego stanowiska doktryny i judykatury co do charakteru prawnego omawianego przekształcenia oraz jego skutków w zakresie praw i obowiązków przysługujących spółce przekształconej.

Zgodnie z art. 5842 § 1 k.s.h. spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego. Ponadto w § 2 ww. przepisu wskazano, że spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej. Zasadą jest więc przejście ogółu praw i obowiązków na spółkę przekształconą zgodnie z zasadą sukcesji uniwersalnej.

Na gruncie jednak prawa administracyjnego ta generalna zasada może doznawać pewnych ograniczeń. Pewne wątpliwości w tym zakresie budzi na przykład art. 42 ustawy Prawo energetyczne, zgodnie z którym koncesja wygasa przed upływem czasu, na jaki została wydana, z dniem wykreślenia przedsiębiorcy z właściwego rejestru lub ewidencji. I o ile w przypadku przekształcenia spółki handlowej w inna spółkę nie budzi wątpliwości, że na powstały po przekształceniu podmiot przejdą wszelkie uprawnienia i obowiązkowi wynikające z koncesji, tak w przypadku przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kwestia ta nie jest już tak oczywista. Po pierwsze bowiem zgodnie z art. 5841 § 1 k.s.h. w dniu przekształcenia przedsiębiorca zostaje z urzędu wykreślony z CEiDG. Po drugie, w przypadku przekształcenia przedsiębiorcy nie mamy do czynienia z klasyczną sukcesją uniwersalną, jak to ma miejsce w przypadku przekształcenia spółki. Co za tym idzie, skutki takiego przekształcenia dla dalszego bytu koncesji mogą być różnie interpretowane przez organ koncesyjny, co może mieć przełożenie na możliwość kontynuowania działalności koncesjonowanej przez spółkę przekształconą.

Nieco odmiennie sytuacja spółki powstałej w wyniku przekształcenia jednoosobowego przedsiębiorcy przedstawia się również na gruncie przepisów prawa podatkowego. Zgodnie bowiem z art. 93a § 4 Ordynacji podatkowej, regulującym zasady sukcesji w sferze prawa podatkowego, jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wstępuje w przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa przekształcanego przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, z wyjątkiem tych praw, które nie mogą być kontynuowane na podstawie przepisów regulujących opodatkowanie spółek kapitałowych. W wyniku więc przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę nie mamy do czynienia z pełną sukcesją podatkową, bowiem nie obejmuje ona zobowiązań, a jedynie prawa przysługujące przekształcanemu przedsiębiorcy. Warto jednak w tym miejscu zwrócić uwagę na art. 112b Ordynacji podatkowej, który stanowi, że jednoosobowa spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z tą osobą fizyczną za powstałe do dnia przekształcenia zaległości podatkowe przedsiębiorcy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sukcesja podatkowa różni się wiec zasadniczo od tej, która wynika wprost z przepisów Kodeksu spółek handlowych.

Nie ulega więc wątpliwości, iż przekształcenie przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w jednoosobową spółkę kapitałową jest procedurą zasadniczo skomplikowaną. Ponadto, wielość stanów faktycznych oraz rodzajów działalności przedsiębiorców skłania do twierdzenia, iż mimo generalnych zasad wynikających z przepisów prawa skutki przekształcenia mogą być różne w zależności od tego jaki jest przedmiot działalności przekształcanego przedsiębiorcy. Podobnie rzecz ma się w przypadku skutków przekształcenia w podatku od towarów i usług, jak również innych podatków. Częstokroć więc koniecznym jest wystąpienie do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, aby uzyskać stan wzmożonej pewności co do momentu, w którym dokonanie takiego przekształcenia nie doprowadzi do utraty poszczególnych ulg.