Anulowanie i korekta faktury VAT

Trudno chyba szukać przedsiębiorcy, który nie miałby w swojej działalności do czynienia z fakturami VAT. Większość z nas jest zobowiązana do ich wystawiania dla udokumentowania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Jeśli nawet przedsiębiorca temu obowiązkowi nie podlega to faktury VAT z pewnością stanowią podstawę dokumentowanych przez niego kosztów uzyskania przychodu. Co jednak w sytuacji, gdy dojdzie do wystawienia faktury VAT, a transakcja ostatecznie nie dojdzie do skutku?

Pierwszą z możliwych przyczyn powyższego jest omyłkowe lub przedwczesne wystawienie faktury VAT. Do momentu, w którym nie zostanie ona wprowadzona do obrotu prawnego – co oznacza ni mniej ni więcej jak jej doręczenie w jakiejkolwiek formie kontrahentowi – jesteśmy uprawnieni do jej anulowania. Jeśli po wystawieniu faktury podlegającej anulowaniu przedsiębiorca nie wystawił kolejnej anulowanie może mieć charakter mechaniczny. Gdy jednak doszło do wystawienia kolejnego dokumentu powinno to nastąpić poprzez formalną adnotację na fakturze wraz ze wskazaniem przyczyn jej anulowania.

Gdy doszło jednak do wprowadzenia faktury VAT do obrotu prawnego sytuacja staje się bardziej skomplikowana. Możliwe jest już wyłącznie jedynie dokonanie korekty faktury. Z przesłanek do wystawienia faktury korygującej trzeba przytoczyć tę, o której mowa w art. 106j ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy po wystawieniu faktury doszło do zwrotu podatnikowi towarów i opakowań podatnik wystawia fakturę korygującą. Podstawą prawną na gruncie prawa cywilnego dla powyższego może być w szczególności: rozwiązanie umowy oraz odstąpienie od niej.

Czy jednak samo rozwiązanie umowy, czy odstąpienie od niej będzie wystarczające na gruncie prawa podatkowego do wystawienia korekty do faktury VAT? Jak się okazuje – nie. Na gruncie przepisów prawa podatkowego koniecznym jest nie tylko doprowadzenie do ustania umowy, która stanowiła podstawę do wystawienia faktury, ale również fizyczny zwrot towarów i opakowań. Jak zostało bowiem wyjaśnione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2014r., sygn. II FSK 178/13, nawet w przypadku odstąpienia od umowy dopiero zwrot towarów przez byłego kontrahenta daje podstawę do wystawienia faktury korygującej. Z orzeczenia tego wypływa w szczególności istotna teza, że zasadnicze znaczenie w podatku VAT ma aspekt ekonomiczny. Powyższe przesądza o tym, że same działania prawne powodujące ustanie skutków umownych nie może być uznane za wystarczające dla wywarcia skutków w sferze podatkowej.

Podkreślenia wymaga fakt, że mimo, iż wskazane orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadło w uprzednio obowiązującym stanie prawnym zachowuje pełną aktualność w chwili obecnej. Jak łatwo zauważyć z treści cytowanego powyżej przepisu ustawy o podatku od towaru i usług możliwość wystawienia faktury korygującej jest w pełni uzależniona od zdarzenia o charakterze faktycznym polegającym na zwrocie towarów i opakowań, a nie od zdarzeń o charakterze prawnym takich jak rozwiązanie umowy, czy odstąpienie od niej.